هوش هیجانی:

تعریف هوش هیجانی: در سالهای اخیر، مفهوم سازیهای مختلفی از هوش هیجانی ارائه شده است که برخی از آنها نسبتا محدود و برخی در الگوی مایر، سالووی و کاروسو2 ، نسبتا گسترده هستند. اولین بار در سال 1990، روان شناسی به نام سالووی، اصطلاح هوش هیجانی را برای بیان کیفیت و درک احساسات افراد، همدردی با احساسات دیگران و توانایی اداره مطلوب خلق و خو به کار برد. در حقیقت، این هوش، مشتمل بر شناخت احساسات خویش و دیگران و استفاده از آن برای اتخاذ تصمیمات مناسب در زندگی است به عبارتی، عاملی است که به هنگام شکست، در شخص ایجاد انگیزه می کند و به واسطه داشتن مهارت های اجتماعی بالا، منجر به برقراری رابطه خوب با مردم می شود(حسن زاده و ساداتی، 1388).

هوش هیجانی توانایی پردازش اطلاعات درباره هیجانات خود و هیجانات دیگران است. در این الگو 4 شاخه در نظر گرفته شده است: شناسایی هیجانها، تسهیل هیجانى تفکر، فهم هیجانها و مدیریت هیجانها. هوش هیجانی طبق تعریف بار– ان3(2000)، عبارت است از مجموعه ای از دانش ها و توانایی های هیجانی و اجتماعی که قابلیت کلی ما را در پاسخ به نیازهای محیطی به طور مؤثری تحت تأثیر قرار می دهد. این مجموعه شامل موارد زیر است:

  1. توانایی آگاه بودن از خود، درک و فهم خود و قدرت بیان خویشتن
  2. توانایی آگاه بودن از دیگران، درک و فهم دیگران و قدرت بیان آنها
  3. توانایی مواجهه با هیجان های شدید و کنترل تکانه ها در خویشتن
  4. توانایی انطباق با تغییرات و حل مسایلی با ماهیت اجتماعی و یا فردی.

در الگوی مورد نظر بار- ان، هوش هیجانی به عنوان مجموعه ای از مهارت ها، صلاحیتها و تواناییهای غیر شناختی در نظر گرفته می شود. الگوی وی شامل 5 گروه از تواناییها است: توانایى درون فردی، توانایى بین فردی، مدیریت استرس، سازش یافتگی، خلق عمومی.  الگوی گلمن1 شامل جای دادن 25 عامل در پنج خوشه است که شامل: خودآگاهی، خود تنظیمی انگیزش، همدلى  و مهارتهای اجتماعی می باشد. با وجود هم پوشانیهای نظری که در این مفهوم سازیها وجود دارد  الگوهای هوش هیجانی را می توان به دو گروه الگوهای ترکیبی  و الگوهای توانایی  طبقه بندی کرد.

یک وجه کاملا متفاوت این دو الگو، تفاوت مفهوم “صفت” هوش هیجانی یا خودکارآمدی هیجانی و مفهوم “توانایی” هوش هیجانی یا توانایی شناختی – هیجانی  می باشد. تمایز فوق منجر به دو سازه متفاوت می شود چرا که روشهای مورد استفاده در عملیاتی کردن آنها اساسا با هم متفاوت است. بدین معنا که درالگوهای ترکیبی صفت هوش هیجانی از طریق خود گزارش دهى و در الگوهاى توانایى هوش هیجانى از طریق تستهای عملکردی ارزیابی می شود.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   وظایف و کارکرد خانواده،پایان نامه درباره همبستگی خانوادگی

در تعریف جدیدی که گلمن از هوش هیجانی به عمل آورده، تفاوت ناچیزی بین هوش هیجانی و سازه  های شخصیتی دیده می شود. تعریف او از هوش هیجانی بدین صورت است که او دو شیوه متفاوت از آگاهی و دانستن را بیان می کند: شیوه عقلانی و شیوه هیجانی. او زندگی روانی انسان را ناشی از تعامل کارکرد هر دو عامل می داند و معتقد است که به جای نادیده گرفتن هیجانات، شخص باید به طور هوشمندانه ای با آنها مواجه شود؛ تنها با هوش هیجانی می توان خود را برای پایداری در مقابله با ناکامی برانگیخت، حالات روحی و خلق خود را تنظیم کرد، ارضای نیاز را به تعویق انداخت، از غرق شدن تفکر در مسایل ناراحت کننده، اجتناب کرد و با دیگران همدلی نمود. در تعریف بار- ان از هوش هیجانی، این هوش با سازه هایی که قبلا به عنوان جنبه هایی از شخصیت معرفی می شدند، ارتباط دارد. در تعریفی که مایر و سالووی از هوش هیجانی به عمل آورده اند، هیچ گونه ارتباطی بین هوش هیجانی و ویژگیهای شخصیتی افراد دیده نمی شود(گلمن، 1384).

از نظر جلالی (1381)، هوش هیجانی یک مهارت اجتماعی است که به معنای سهولت برقرار کردن ارتباط با مردم و کنترل هیجان های خویش در رابطه با دیگران و توانایی تشویق و هدایت آنان است. مایر، سالووی و کاروسو1 (2006) هوش هیجانی را چنین تعریف می نمایند: ظرفیت شخص درباره هیجان ها، افزایش تفکر هیجانی می باشد که این شامل توانایی های درک درست هیجان ها، دستیابی به گسترش هیجان ها برای کمک به تفکر، فهم هیجان ها و دانش هیجانی و تنظیم فکورانه هیجان ها برای ارتقای عقلانی و هیجانی است. گاردنر2(2010)، هوش هیجانی را توانایی فرد در شناسایی و ابراز هیجان ها در خود و دیگران می داند. هوش هیجانی، مجموعه ای از توانایی هایی است که کمک می کند در زندگی شخصی یا شغلی، با دیگران رابطه ای دوستانه و مداراگرایانه برقرار کنیم.

فهم هوش هیجانی به عنوان بخشی از نظام گسترده تر شخصیت می تواند محققان را نسبت به این مسئله حساس کند که چه بخشهایی از شخصیت می تواند هوش هیجانی را تحت تاثیر قرار دهد، اثرات آن را افزایش و یا کاهش دهد.

2– Mayer, Salovery and Carso

3 – Bar-on

1Goleman model

1 – Mayer, Salovery and Carso

2 – Gardner