راهنمایی و مشاوره در دبیرستان

دبیرستان آخرین محلی است که پیش از دانشگاه به آموزش و پرورش دانش آموزان می‌پردازد و ویژگیهای خاصی دارد که آن را از دبستان و راهنمایی ممتاز می‌کند. این ویژگیها عبارتند از : 1) دبیرستان موسسه بزرگ و پیچیده ای است که از انبوه دانش آموزان نامتجانس تشکیل شده است . 2) مدیر دبیرستان نافذ ترین شحص در آن محیط است که فعالیتهای مختلف در دبیرستان به ابتکار و تلاش او بستگی دارد. 3) هیات آموزشی در دبیرستان تخصص‌های گوناگون دارد. 4) روحیه تحصیلی در دبیرستان بیش از دبستان و راهنمایی است .5) فعالیتها در دبیرستان معطوف به مواد درسی است و برنامه دبیرستان شدیدا بر محور درس، انجام دادن تکالیف و نمره متمرکز است. 6) سالهای دبیرستان برای دانش آموزان سالهای تصمیم گیری در مورد انتخاب دوست، رشته تحصیلی و انتخاب شغل است(گیبسون و میشل، 1377).

خدمات مشاوره ای در دبیرستان در صورتی به بار می‌نشیندکه دانش آموزان را در زمینه تحصیل، شغل، روابط خانوادگی، روابط اجتماعی، مهارتهای زندگی و داشتن فلسفه ارزشی یاری دهد. دانش آموزان دبیرستان بیش از هر زمان دیگر به گفتگو و تبادل نظر با مشاوران نیازمندند که بار علمی‌و تجربه علمی‌داشته و از قدرت ارتباط، انعطاف، پذیرش و جلب اعتماد کافی برخوردار باشند(احمدی، 1383).

 

خدمات مشاوره ای در دبیرستان شامل این مراحل است؛

مرحله اول ) ایجاد ارتباط یاورانه و جلب اعتماد دانش آموزان. دانش آموزان دبیرستان در صورتی مشاور را می‌پذیرند که رابطه باز؛ صاذقانه؛ دوستانه و صمیمی‌داشته باشد. مشاور با یکرنگی، پذیرش بدون شرط، تفاهم و همدلی، وضعیتی را ایجاد می‌کندکه دانش آموزان به او اعتماد کنند. جوانان در این سن به کردار بیش از گفتار اهمیت می‌دهند. وقتی در رفتار و کردار مشاور هماهنگی، ثبات و بی ریایی را ببینند او را می‌پذیرند، به حرف او گوش می‌دهند و با او احساس یکرنگی می‌کنند و حرف دل خود را با او در میان می‌گذارند(احمدی، 1383).

مرحله دوم) کمک به دانش آموزان در شناخت خویشتن. دانش آموزان در این سن غالبا به دنبال کسب هویت شخصی اند. هویت شخصی عبارت از افتراق و تمیزی است که فرد بین خود و دیگران می‌گذارد. هویت شخصی یک سازه روانی – اجتماعی است و شامل طرز فکرها و عقایدی می‌شود که معرف فرد است. همچنین نحوه ارتباط فرد با دیگران را می‌رساند. اگر جوان در طول رشد خود و براساس تجربیات حاصل از برخورد اجتماعی، هویت شخصی خود را شکل دهد و بتواند خود را بشناسد و از دیگران جدا کند تعادل روانی او حفظ می‌شود . ولی اگر سرخوردگی و عدم اعتماد جایگزین اعتماد به خویش شود و نوجوان گوشه گیر و منزوی گردد دچار ابهام در نقش می‌شودو هماهنگی و تعادل روانی او به هم می‌خوردو دچار بحران هویت می‌شود. برای کمک به دانش آموزی که دچار بحران هویت است از مشاوره فردی و گروهی می‌توان استفاده کرد. مشاوره فردی به تامین شرایطی می‌پردازد که به برداشت مثبت دانش آموز از خویشتن می‌انجامد و بر روشهای شناختی، معنا بخشی و واقعیت درمانی  تکیه دارد. مشاور گروهی نیز به شناخت هویت و توجه به کسب مهارتهای اجتماعی دانش آموزان کمک می‌کند(احمدی، 1383).

مرحله سوم) دادن اطلاعات تحصیلی و شغلی به دانش آموزان. مشاور دانش آموزان را با رشته‌های تحصیلی، آیین نامه‌ها و مقررات مربوط آشنا می‌سازد و امتتیازهای لازم را برای رفتن به رشته‌های مختلف محاسبه می‌نماید. و دانش آموزان را با مشاغل مختلف آگاه می‌کند(احمدی، 1383).

مرحله چهارم) کمک به دانش آموزان در انتخاب رشته تحصیلی. انتخاب رشته تحصیلی بر عهده خود دانش آموز است و مشاور در این انتخاب به آنان کمک می‌کند. وی ابتدا با انجام آزمون‌های استعداد و علایق، امتیاز مربوط به آنها را مشخص می‌کند. آنگاه امتیاز والدین و دبیران را محاسبه می‌نماید. سپس مجموع آنها را با امتیاز مشاور و امتیاز معدل جمع می‌کند و بر اساس امتیاز کسب شده و ضوابط مربوط به نمرات درسی در برگ توصیه نامه رشته تحصیلی اولویت اول، دوم، تا پنجم را می‌نویسد؛ این اولویتها پیشنهادی است. مشاور به دانش آموزان کمک می‌کندتا با توجه به استعدادها ، علاقه و عملی بودن و مفید بودن، یکی از رشته‌های ریاضی و فیزیک، علوم تجربی، علوم انسانی، معارف اسلامی، فنی و حرفه ای، و کار دانش را انتخاب کند(احمدی، 1383).

مرحله پنجم) کمک به دانش آموز در رشد حرفه ای، رشد حرفه ای فرایندی است که به ویژگیهای شخصیت فرد، نیازهای او و احتیاجاتش بستگی دارد. رشد حرفه ای جریانی است که در طول زندگی اتفاق می‌افتد و در دبیرستان به صورت انتخاب رشته تحصیلی و حرکت در جهت شغل خاص تجلی می‌کند. مشاور در انتخاب درست شغل به دانش آموزان به این صورت کمک می‌کند که الف) علایق و رغبت آنان را مشخص می‌کند، ب) استعدادهای بدنی و ذهنی آنان را برای مشاغل مختلف تعیین می‌نماید، ج) اطلاعات شغلی را در دسترس آنان قرار می‌دهد. د) امکانات محیطی را بررسی می‌کندتا امکان ورود به شغل خاص را تعیین کند. ه) فشارهای خانوادگی و اجتماعی را در انتخاب شغل به حداقل می‌رساند. و) مراکز آموزشی را برای کسب مهارتهای شغلی در اختیار دانش آموزان می‌گذارد(احمدی، 1383).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   سبک‌های پردازش هویت :پایان نامه سبک های دلبستگی و سبک های هویت و کفایت اجتماعی

مرحله ششم) کمک به دانش آموزان در کسب استقلال و قبول مسئولیتهای فردی. دانش آموزان دبیرستانی برای استقلال فردی و داشتن یک هویت موفق باید قبول مسئولیت کنند. والدین باید در خانه مسئولیتهای را به جوان خود محول کنندو ازاو انجام دادن آن را بخواهند. مسئولیت دادن به جوانان موجب می‌شود که در جهت اعتلای آن مسئولیت تلاش کنند(احمدی، 1383) .

مرحله هفتم) کمک به دانش آموران در رشد اجتماعی. جوانان به فعالیتهای اجتماعی تمایل دارند. آنان ترجیح می‌دهند که بیشتر با دوستان خود باشند؛ برای جوانان کناره گیری و انزوا  مشکل آفرین است. اگر جوانان به حال خود رها شوند و والدین و مربیان توجهی به گرایش اجتماعی آنان نکنند خودشان دست به کار می‌شوند و ممکن است به دام دسته‌ها و گروههای نابهنجار بیفتند. مشاور در دبیرستان باید با ترتیب دادن مشاوره گروهی به رشد اجتماعی جوانان بپردازد(احمدی، 1383).

مرحله هشتم) کمک به دانش آموزان در شناسایی و حل مشکلات عاطفی رفتاری. دانش آموزان دبیرستانی گاهی دچار اضطراب از امتحان، بیان مطالب در کلاس،  جمع و اضطراب در نتیجه کمال طلبی می‌شوند. مشاور می‌تواند با استفاده از روشهای حساسیت زدایی و تغییر طرز فکرها، اضطرابهای مشروط و خود انگیخته آنان را مرتفع سازد.ممکن است دانش آموزان دچار افسردگی شوند. افسردگی در این دوره بیشتر از نتیجه هجوم و افکار مهاجم، غیرمنطقی و تحریف شده است.  مشاور با استفاده از روشهای شناختی – رفتاری به این دانش آموزان کمک می‌کند تا به خود مثبت خویش توجه کنند و به مقابله با این افکار بپردازند(احمدی، 1383).

مرحله نهم) کمک به دانش آموزان در شناخت و هدایت جنسی. امروزه جوانان با شیوع وسایل برانگیزاننده جنسی مواجهند. وسایل ارتباطی از قبیل تلفن، تلویزیون، ویدئو، و اینترنت نقش عمده ای در این زمینه دارند. جوانان ممکن است دچار کامجوییهای بدلی از قبیل استمنا، همجنس بازی، نظر بازی و خود فروشی شوند. مشاور برای کمک به دانش آموزان ابتدا باید اطلاعات لازم را به صورت فردی به دانش آموزان بدهد، مخصوصا آنهای که در معرض خطراند.برای حل مشکلات جنسی قبل از هر چیز مشاور به ارزیابی و شناخت مشکل جنسی می‌پردازدو مشکلات بیماریهای بدنی ، اشکال در ایجاد هویت شخصی، اشکال در روابط خانوادگی، اشکال در روابط اجتماعی، افسردگی، اضطراب، مشکلات تحصیلی، مشکلات مالی، ناآگاهی جنسی، بزهکاری، اعتیاد، و بیماری روانی را بررسی می‌کند. سپس با استفاده از روشهای رفتاری – شناختی به فرد کمک می‌کند تا ارزش خود را باز یابد. مشاور از مشاوره گروهی برای کمک به پذیرش جمعی، از مشاوره خانوادگی و از مشاوره تحصیلی و شغلی برای حل مشکلات تحصیلی و کمک به انتخاب شغل مناسب  و راهنمایی برای آمادگی و احراز شغل استفاده می‌کند. مشاوره توانبخشی نیز در موارد لزوم بکار می‌رود(احمدی، 1383).

مرحله دهم) کمک به فرد برای دستیابی به فلسفه مناسب درزندگی. جوانان غالبا داشتن نوعی فلسفه زندگی را برای خود ضروری می‌دانند. آنان وقتی برای اولین بار به دنیای اطراف خود نگاه می‌کنند تلاش می‌کنند تا شخصیت خود را ارزیابی کنند. آنان احساس می‌کنند که در باره جهان هستی، معنای وجود و وجود خودشان به پاسخ نیاز دارند. مشاور به جوانان کمک می‌کند تا معنایی برای زندگی خود بیابند و فلسفه واقع بینانه، ارزشمند، هدفدار و متعالی در پیش گیرند (احمدی، 1383).

مرحله یازدهم) مشاور خانواده و جلب همکاری با آنان. مشاور از خانواده‌ها دعوت می‌کند تا به تبادل نظر در مورد چگونگی رفتار با فرزندان خود بپردازند. والدین باید بدانند که در این سن جوانان بیش از پیش به محبت، تفاهم و احترام نیاز دارند. درک جوانان به وسیله والدین کلید حل بسیاری از مشکلات در این دوره است. در مشاوره خانوادگی اعضای خانواده از آسیب شناسی خانواده، تاثیر متقابل اعضاء بر یکدیگر آشنا می‌شوند و فضایی را ایجاد می‌کنند که در آن اعضا رشد کنند و در پیشگیری و حل مشکلات یکدیگر را یاری نمایند (احمدی، 1383).

مرحله دوازدهم) ایجاد هماهنگی در دبیرستان و تلاش برای ایجاد جو سازمانی کارآمد. مشاور در دبیرستان نقش هماهنگ کنند را دارد. او تلاش می‌کند که به مدیر دبیرستان در اداره مدرسه کمک کندو از بروز مسائل انضباطی جلوگیری و در حل آنها اقدام نماید. او به دبیران کمک می‌کند تا روند آموزشی آنان به خوبی پیش رودو مشکلات اجتماعی در کلاس حل شود، همچنین به دانش آموزان در داشتن انضباط و رعایت مقررات کمک می‌کند. مشاور با شرکت موثر در شوراهای مربوط تلاش می‌کند تا مشکلات را بررسی و راه حلهای مناسب را پیشنهاد نماید و با همکاری همه دست اندر کاران دبیرستان به حل آنها کمک کند (احمدی، 1383).